Toegankelijkheidsonderzoek Rijks Rooster Applicatie (Software)

Op het inlogscherm staat het logo met de tekst ‘InPlanning’. Een schermlezer spreekt de naam van het logo niet uit, waardoor gebruikers die het scherm niet kunnen zien deze informatie missen.

De visuele kop ‘Activeringscode’ en de instructietekst eronder worden door de schermlezer als één tekstblok uitgesproken. De kop wordt niet afzonderlijk als kop aangekondigd. Hierdoor is de visuele structuur van het scherm niet op dezelfde manier beschikbaar voor schermlezergebruikers. Zij kunnen de kop bovendien niet afzonderlijk vinden wanneer zij met de kopnavigatie navigeren.

Onder ‘Mijn ongelezen berichten’ voegt de schermlezer alle informatie uit een berichtkaart samen tot één lang focusbaar element. Onder andere de afzender, verzenddatum, berichtdatum, status en berichttekst worden achter elkaar uitgesproken. De afzonderlijke onderdelen en hun onderlinge relaties zijn daardoor niet goed herkenbaar. Gebruikers kunnen de informatie niet per onderdeel verkennen en moeten steeds de volledige kaart laten uitspreken. Dit probleem komt overigens ook voor op het volledige berichtenoverzicht.

Onderaan het overzicht staat de tekst ‘Je hebt meer ongelezen berichten…’. Deze tekst wordt volledig overgeslagen door de schermlezer. De focus gaat direct naar de knop ‘Naar berichten’. Hierdoor ontvangen schermlezergebruikers niet de informatie dat er meer ongelezen berichten beschikbaar zijn dan op de startpagina worden getoond.

De tekst ‘Mijn rooster’ is visueel vormgegeven als de hoofdkop van het scherm. De schermlezer spreekt de tekst echter niet als kop uit. Hierdoor is de visuele structuur niet programmatisch beschikbaar en kan de gebruiker de paginatitel niet via de kopnavigatie bereiken. Dit is overigens ook het geval voor het tabblad ‘Groep’.

De schermlezer spreekt de verschillende gegevens onder ‘Dagindeling’ als één groot tekstblok uit. De kop (Dagindeling), tijden, het soort uren en de arbeidsduur worden achter elkaar genoemd, zonder dat steeds duidelijk is welke waarde bij welk gegeven hoort. Hierdoor kunnen gebruikers de afzonderlijke gegevens en hun onderlinge relaties moeilijk vaststellen.

Bovenaan het scherm staat een informatiepictogram waarmee de uitleg over de verschillende roosterstatussen kan worden geopend. Dit pictogram is niet bruikbaar met een schermlezer. Hierdoor kan een schermlezergebruiker de legenda niet zelfstandig openen.

De visuele schermtitels binnen de verschillende processen en stappen vanuit ‘Regelen’ worden niet als kop door de schermlezer aangekondigd. Dit is onder andere vastgesteld bij:

• ‘Kies eerst een datum’;
• ‘Mutatiesoort’;
• andere vervolg- en keuzeschermen binnen het mutatieverzoek.

Het probleem komt breder voor binnen de verschillende functionaliteiten die vanuit ‘Regelen’ worden geopend. Hierdoor is de schermstructuur niet programmatisch beschikbaar en kunnen gebruikers niet met de kopnavigatie naar de belangrijkste onderdelen navigeren.

Op het scherm ‘Mijn verzonden verzoeken’ worden alle gegevens binnen een verzoekkaart door de schermlezer samengevoegd en als één lang element uitgesproken. De afzonderlijke labels, waarden en onderlinge relaties zijn hierdoor niet goed herkenbaar. Gebruikers kunnen de informatie bovendien niet per onderdeel verkennen.

Het groepsrooster is visueel als een tabel opgebouwd. De namen van medewerkers vormen de rijen, de datums vormen de kolommen en de cellen bevatten de bijbehorende diensten of afwezigheden. Deze rij- en kolomrelaties zijn niet programmatisch beschikbaar. De schermlezer spreekt losse onderdelen uit, zoals initialen, namen, datums en dienstcodes, maar maakt niet duidelijk:

• bij welke medewerker een dienst hoort;
• op welke volledige datum de dienst plaatsvindt;
• of er een opmerking bij de planning staat;
• waar een nieuwe rij of medewerker begint. Gebruikers moeten hierdoor alle cellen achter elkaar doorlopen en kunnen niet gericht naar een medewerker, datum of volgende rij navigeren.

Verschillende visuele schermtitels worden niet als kop door de schermlezer aangekondigd. Dit betreft onder andere:

• de naam van de gebruiker op het accountoverzicht;
• ‘Berichten’ boven het berichtenoverzicht. Hierdoor is de visuele schermstructuur niet programmatisch beschikbaar en kunnen gebruikers deze titels niet via de kopnavigatie bereiken.

In de dagweergave van ‘Mijn rooster’ spreekt de schermlezer eerst ‘Pauzeontheffing: ja’ uit en daarna pas het planningblok waarop deze informatie betrekking heeft. Visueel staat de pauzeontheffing juist onder het planningblok. Door deze afwijkende leesvolgorde kan onduidelijk zijn bij welke planning de pauzeontheffing hoort.

De app wordt uitsluitend in de staande weergavestand weergegeven. Wanneer het mobiele apparaat naar de liggende stand wordt gedraaid, draait de inhoud niet mee. Hierdoor kunnen gebruikers die hun apparaat vanwege een beperking in een vaste liggende positie gebruiken de app niet in de voor hen noodzakelijke stand bedienen.

In het onderste navigatiemenu wordt het actieve tabblad alleen met een afwijkende kleur weergegeven. Het actieve tabblad ‘Start’ is oranje, terwijl de overige tabbladen grijs zijn. Gebruikers die kleuren niet of minder goed kunnen onderscheiden, kunnen hierdoor mogelijk niet vaststellen welk tabblad actief is.

De waarschuwing ‘De dienst heeft nog geen tijden’ in de stap ‘Extra/minder gewerkte uren’ wordt met oranje tekst op een lichtgele achtergrond weergegeven. Het contrast is onvoldoende. De gemeten contrastwaarde is 2,7:1.

Het actieve onderdeel in het onderste navigatiemenu wordt met oranje tekst en een oranje pictogram op een witte achtergrond weergegeven. De gemeten contrastverhouding is 2,39:1.

De app biedt een eigen functie waarmee gebruikers de tekst kunnen vergroten. De app reageert echter niet op de tekstgrootte die de gebruiker in de toegankelijkheidsinstellingen van iOS heeft gekozen.

Dit levert geen afkeuring op onder WCAG 1.4.4, omdat de ingebouwde functie voldoende tekstvergroting mogelijk maakt zonder verlies van content of functionaliteit. Het volgen van de systeeminstelling zorgt wel voor een gebruiksvriendelijkere en consistentere ervaring. Gebruikers hoeven hun voorkeur dan niet opnieuw binnen de app in te stellen.

De voortgang binnen de verschillende stappen van een verzoek wordt met een grafische voortgangsbalk weergegeven. In de donkere modus van de app is het contrast tussen het gevulde gedeelte en het resterende gedeelte van de balk lager dan 3:1. Ook is onvoldoende contrast aanwezig om het volledige spoor van de voortgangsbalk duidelijk van de achtergrond te onderscheiden.

Op verschillende plaatsen in de app is bij bediening met een extern toetsenbord niet duidelijk welk element toetsenbordfocus heeft. Bij veel knoppen wordt de focus alleen aangegeven door een zeer minimaal kleurverschil.

Hierdoor kunnen toetsenbordgebruikers niet of onvoldoende bepalen welk element wordt geactiveerd wanneer zij op Enter of de spatiebalk drukken.

Bij bediening van de app met een extern toetsenbord en Volledige toetsenbordtoegang kunnen alleen de interactieve elementen binnen het zichtbare scherm focus ontvangen. Wanneer met de Tab-toets verder wordt genavigeerd, springt de focus naar het vaste navigatiemenu onderaan of naar de accountknop bovenaan. Bedienbare elementen die buiten beeld staan worden overgeslagen. Deze worden pas bereikbaar nadat de gebruiker het scherm eerst handmatig heeft gescrold. Hierdoor kunnen toetsenbordgebruikers niet alle beschikbare functies in een doorlopende toetsenbordvolgorde bereiken.

Bij bediening met een extern toetsenbord op iOS zijn verschillende functies op het groepsscherm niet bereikbaar of bruikbaar. Na het openen van de groepsfilters kan het zoekveld niet met de Tab-toets worden bereikt. Hierdoor kan een toetsenbordgebruiker niet naar een specifieke groep zoeken.

Ook de individuele roosterblokken in het groepsrooster kunnen geen toetsenbordfocus ontvangen en niet met het toetsenbord worden geactiveerd. Hierdoor is het niet mogelijk om de beschikbare roosterinformatie en bijbehorende functies zonder aanraking te gebruiken.

Op Android zijn de filters evenmin volledig bereikbaar.

Bij bediening met een extern toetsenbord kan de infoknop op de pagina ‘Mijn rooster’ geen toetsenbordfocus ontvangen. Daardoor kan de uitleg over de pictogrammen bij diensten en afwezigheden niet met het toetsenbord worden geopend.

Binnen het proces ‘Verlofaanvraag’ op iOS kan bij ‘Diensturen van deze dag’ de start- of eindtijd worden aangepast. Na het activeren van een tijd opent een dialoogvenster, maar de bedieningselementen in dit venster kunnen met een extern toetsenbord niet worden bereikt. Hierdoor kan een toetsenbordgebruiker de start- of eindtijd niet zelfstandig aanpassen.

Op Android zijn de afzonderlijke knoppen wel bereikbaar, maar kunnen ze niet worden geactiveerd.

Binnen ‘App instellingen’ staat een schuifregelaar waarmee de lettergrootte van de app kan worden aangepast. Met een extern toetsenbord kan deze instelling niet worden bediend. Hierdoor kunnen gebruikers die geen aanraakbediening kunnen gebruiken de tekstgrootte niet via deze instelling wijzigen.

Op Android kan met een aangesloten extern toetsenbord geen focus worden geplaatst op het hoofdmenu onderaan het scherm. Hierdoor zijn de menuopties, zoals ‘Start’, ‘Mijn rooster’, ‘Regelen’, ‘Groep’ en ‘Meer’, niet via het toetsenbord te bedienen. Gebruikers die afhankelijk zijn van een extern toetsenbord kunnen daardoor niet zelfstandig tussen de hoofdonderdelen van de app navigeren.

Op het profielscherm kunnen de beschikbare instellingen niet met een extern toetsenbord worden bereikt. Bij het navigeren springt de toetsenbordfocus direct naar de laatste knop ‘Uitloggen’ en worden alle tussenliggende opties overgeslagen.

Achter het InPlanning-logo worden voortdurend pulserende ringen weergegeven. De animatie begint automatisch, duurt langer dan vijf seconden en wordt gelijktijdig met de bediening van het pincodescherm getoond. De gebruiker kan deze niet pauzeren, stoppen of verbergen. Ook wanneer de systeeminstelling ‘Verminder beweging’ is ingeschakeld, blijft de animatie actief. De voortdurende beweging kan gebruikers afleiden en het invoeren van de pincode bemoeilijken.

Het onderste navigatiemenu wordt visueel van links naar rechts weergegeven als: Start → Mijn rooster → Regelen → Groep → Meer. De schermlezer plaatst de focus echter eerst op ‘Regelen’ en gaat daarna naar ‘Start’, ‘Mijn rooster’, ‘Groep’ en ‘Meer’. De focus springt hierdoor eerst naar het midden van het menu en vervolgens terug naar links. Deze afwijking kan verwarrend zijn voor gebruikers die de positie van de schermlezerfocus combineren met de visuele indeling van het scherm.

Na het activeren van ‘Regelen’ wordt een actiepaneel geopend. De schermlezerfocus gaat echter eerst naar ‘Start’ in de achterliggende navigatie. Daarna wordt ‘Actiepaneel geopend’ aangekondigd, volgt een lege focuspositie en pas daarna komt de focus bij ‘Mutatieverzoek’. Hierdoor is niet direct duidelijk dat een nieuw paneel is geopend.

Bij het navigeren door het groepsrooster komt de VoiceOver-focus terecht op datums en roosteronderdelen die buiten het zichtbare gedeelte van de horizontale tabel staan. VoiceOver spreekt bijvoorbeeld dagen en datums uit die helemaal links buiten beeld staan. Hierdoor is voor gebruikers niet duidelijk waar de focus zich bevindt en bij welk zichtbaar onderdeel de uitgesproken informatie hoort.

Na het openen van het menu ‘Meer’ zijn vijf elementen met het toetsenbord bereikbaar. Visueel en functioneel bestaan echter alleen de opties ‘Rapport’ en ‘Feedback’. De drie overige elementen zijn onzichtbaar en voeren bij activering geen actie uit. Hierdoor komt de toetsenbordfocus op betekenisloze focusstops terecht. Gebruikers kunnen niet bepalen waarop de focus staat en weten niet of activering iets zou moeten doen. Dit maakt de focusvolgorde onduidelijk en bemoeilijkt de bediening van het menu.

Op verschillende plaatsen in de app is bij bediening met een extern toetsenbord niet duidelijk welk element toetsenbordfocus heeft. Bij sommige knoppen wordt de focus alleen aangegeven door een zeer minimaal kleurverschil. Op andere onderdelen ontbreekt een zichtbare focusindicator volledig.

Hierdoor kunnen toetsenbordgebruikers niet of onvoldoende bepalen welk element wordt geactiveerd wanneer zij op Enter of de spatiebalk drukken.

Wanneer het verplichte toelichtingsveld leeg is en de gebruiker de knop ‘Controleren’ activeert, wordt niet uitgelegd waarom de gebruiker niet verder kan. De knop kleurt slechts ongeveer een halve seconde rood. Er verschijnt geen blijvende tekstuele foutmelding en het toelichtingsveld wordt niet als foutief geïdentificeerd. Hierdoor is niet duidelijk welke invoer ontbreekt en hoe de gebruiker het probleem kan oplossen. De kortdurende kleurverandering is bovendien niet bruikbaar voor mensen die de kleur niet waarnemen of het scherm niet zien.

De schermlezer slaat de visuele pincode-indicator met de vijf bolletjes over. Na de knop ‘Pincode vergeten’ komt de gebruiker direct bij de cijfers van het aangepaste toetsenblok terecht. Er wordt niet uitgelegd dat een pincode moet worden ingevoerd, uit hoeveel cijfers deze bestaat en hoeveel cijfers al zijn ingevuld.

Daarnaast spreekt de schermlezer bij verschillende cijfertoetsen ook letters uit, zoals ‘2, ABC’ en ‘3, DEF’. Deze letters zijn niet relevant voor het invoeren van een pincode en zorgen voor onnodige informatie.

In de laatste stap van het mutatieverzoek staat een veld voor een toelichting. Het invullen van dit veld is verplicht, maar dit wordt niet bij het veld of op een andere manier vooraf aangegeven. Gebruikers ontdekken daardoor pas wanneer zij verder willen gaan dat een toelichting vereist is.

Op het pincodescherm spreekt de schermlezer het label ‘Je werkgever’ en de naam van de geselecteerde werkgever uit. De schermlezer geeft echter niet aan dat de werkgeverkeuze bedienbaar is. Hierdoor is voor schermlezergebruikers niet duidelijk dat zij dit onderdeel kunnen activeren om een werkgever te kiezen of te wijzigen.

Wanneer de schermlezerfocus op de accountknop rechtsboven komt, worden alleen de initialen van de gebruiker en het getal in de notificatiebadge uitgesproken, bijvoorbeeld ‘DS 7’. De schermlezer maakt niet duidelijk:

• dat het element een knop is;
• dat de knop naar de accountinstellingen leidt;
• dat het getal het aantal ongelezen berichten aangeeft. Hierdoor is voor schermlezergebruikers niet duidelijk wat het element doet en wat de weergegeven waarde betekent.

Op de startpagina onder ‘Mijn rooster’ staan klikbare roosterblokken voor onder andere vandaag en morgen. De schermlezer spreekt de inhoud van deze blokken uit, maar geeft niet aan dat de blokken bedienbaar zijn. Hierdoor weten schermlezergebruikers niet dat zij een roosterblok kunnen activeren om meer informatie over het betreffende roosteronderdeel te openen.

Op ‘Start’ is het onderdeel ‘Mijn rooster’ vormgegeven als een carrousel. Slechts het huidige roosterblok en een klein gedeelte van het volgende blok zijn met een schermlezer bereikbaar. De overige roosterblokken worden pas beschikbaar nadat de gebruiker via de paginabollen naar een andere dia navigeert. De paginabollen zijn bedienbaar, maar de schermlezer spreekt geen naam, rol of geselecteerde status uit. Hierdoor weet een gebruiker niet waarvoor deze elementen dienen, hoeveel dia’s beschikbaar zijn en welke dia momenteel wordt getoond. Het is daardoor niet duidelijk hoe de overige roosterinformatie kan worden bereikt.

Meerdere onderdelen onder ‘Mijn verzoeken’ en ‘Mijn ongelezen berichten’ kunnen worden geactiveerd. De schermlezer spreekt de inhoud uit, maar kondigt niet aan dat deze onderdelen knoppen of links zijn. Hierdoor weten schermlezergebruikers niet dat zij deze onderdelen kunnen activeren om bijvoorbeeld een verzoek of bericht te openen.

De schermlezer spreekt de naam van het actieve tabblad uit, maar geeft niet aan dat dit tabblad momenteel is geselecteerd. Hierdoor kunnen schermlezergebruikers niet vaststellen op welk hoofdonderdeel van de app zij zich bevinden.

De knoppen ‘Dag’, ‘Week’ en ‘Maand’ worden door de schermlezer als knoppen aangekondigd. De schermlezer geeft echter niet aan welke weergave momenteel is geselecteerd. Hierdoor kunnen gebruikers niet vaststellen of zij zich in de dag-, week- of maandweergave bevinden.

De toegankelijke namen van de knoppen om naar een vorige of volgende periode te gaan, worden niet aangepast aan de actieve roosterweergave. In de maandweergave spreekt de schermlezer bijvoorbeeld ‘Ga naar volgende dag, knop’ uit, terwijl de knop naar de volgende maand gaat. Hierdoor krijgen gebruikers onjuiste informatie over het gevolg van het activeren van de knop.

In de verschillende processen die vanuit ‘Regelen’ worden geopend, komen veel bedienbare elementen voor met een ontbrekende of onvolledige toegankelijke naam, rol en waarde. Dit is onder andere vastgesteld bij het mutatieverzoek, maar het probleem komt breder voor binnen de functionaliteiten van ‘Regelen’. Voorbeelden zijn:

• menuopties die niet als knop worden aangekondigd;
• pictogramknoppen zonder toegankelijke naam;
• bedienbare datums waarvan de rol of beschikbaarheid ontbreekt;
• keuzeopties waarvan de geselecteerde status niet wordt uitgesproken;
• uitklapbare onderdelen waarbij niet wordt aangegeven of ze ingeklapt of uitgeklapt zijn;
• invoer- en tijdsbedieningen waarbij het doel of de actuele waarde onduidelijk is;
• knoppen voor bewerken en verwijderen zonder beschrijvende naam. Hierdoor is voor schermlezergebruikers niet altijd duidelijk welk element zij hebben geselecteerd, of het bedienbaar is, wat het doet en wat de actuele waarde of status is.

De voortgangsindicator onderaan de verschillende stappen kan schermlezerfocus ontvangen. De schermlezer spreekt echter alleen een waarde uit, zoals ‘20 procent’ of ‘40 procent’. Er wordt niet aangegeven dat het de voortgang van het mutatieverzoek betreft.

Op verschillende plaatsen binnen het groepsscherm hebben interactieve elementen een ontbrekende of onvolledige toegankelijke naam, rol, waarde of status. Dit is onder andere vastgesteld bij:

• de filterknop, die alleen als ‘knop’ wordt aangekondigd;
• de zoekfunctie in het geopende filterpaneel, die niet volledig bereikbaar of bedienbaar is met een schermlezer;
• de opties ‘Medewerker’ en ‘Dienst’, waarbij niet wordt aangegeven dat dit tabbladen zijn;
• het actieve tabblad, waarbij de geselecteerde status ontbreekt;
• opmerkingenknoppen zonder duidelijke naam;
• bedienbare roosteronderdelen waarvan het doel of de status niet duidelijk wordt uitgesproken.

Hierdoor weten schermlezergebruikers niet altijd welk onderdeel zij hebben geselecteerd, of het bedienbaar is, wat het doet en wat de actuele waarde of status is.

Op verschillende schermen binnen de profielinstellingen hebben interactieve elementen een ontbrekende of onvolledige naam, rol, waarde of status. Dit is onder andere vastgesteld bij:

• de knop ‘Berichten’, waarbij de rol ‘knop’ en de betekenis van het getal ontbreken;
• de filterknop in het berichtenoverzicht, die alleen als ‘knop’ wordt aangekondigd;
• navigatieopties zoals ‘App instellingen’, waarbij niet wordt aangegeven dat deze bedienbaar zijn;
• schakelaars waarbij het zichtbare label en de schakelaar afzonderlijk worden aangeboden;
• de opties ‘Licht’, ‘Donker’ en ‘Automatisch’, waarbij de geselecteerde status ontbreekt.

Bij het indienen van een mutatieverzoek, wanneer een niet-beschikbare datum is geselecteerd, wordt direct onder de agenda een melding getoond. De knop ‘Mutatiesoort kiezen’ blijft echter zichtbaar en wordt door de schermlezer als een beschikbare knop aangekondigd.

Bij activering gebeurt niets. Er wordt niet aangegeven dat de knop vanwege de gekozen datum niet beschikbaar is. Dit is ook voor gebruikers zonder hulptechnologie onduidelijk, omdat de knop actief lijkt maar niet reageert.

Wanneer het menu ‘Meer’ wordt geopend, vindt de schermlezer vijf tabbladen. Visueel en functioneel bevat het menu echter alleen de opties ‘Rapport’ en ‘Feedback’. De overige drie tabbladen zijn niet zichtbaar, hebben geen duidelijke naam en voeren bij activering geen actie uit.

Hierdoor worden gebruikers van schermlezers geconfronteerd met bedieningselementen die visueel niet bestaan en waarvan het doel niet kan worden bepaald. Ook ontstaat ten onrechte de indruk dat het menu vijf beschikbare opties bevat.

Na het versturen verschijnt het statusbericht dat het mutatieverzoek succesvol is verstuurd. VoiceOver begint dit bericht voor te lezen, maar de aankondiging wordt onderbroken doordat de focus automatisch naar de accountknop wordt verplaatst. Hierdoor hoort de gebruiker mogelijk niet of het verzoek succesvol is verzonden.